Zakończenie eksploatacji żwirowni nie oznacza wyłącznie zaprzestania wydobycia piasku i żwiru oraz wyłączenia maszyn. Przedsiębiorca musi również prawidłowo rozliczyć zasoby złoża, uzupełnić dokumentację geologiczną i uporządkować dane dotyczące całego okresu prowadzenia wydobycia. Ważną rolę odgrywają tutaj geolog górniczy i geolog złożowy, którzy przygotowują informacje pozwalające formalnie zakończyć eksploatację złoża.
Proces zamykania żwirowni powinien być przygotowywany jeszcze przed wydobyciem ostatnich partii kruszywa. Im lepiej prowadzona była wcześniejsza ewidencja zasobów, obmiary wyrobiska i dokumentacja geologiczna złoża, tym łatwiej ustalić końcowy stan zasobów oraz wyjaśnić zmiany, które nastąpiły podczas wieloletniej działalności.
W przypadku złóż piasku i żwiru jest to szczególnie istotne, ponieważ rzeczywista budowa złoża jest sukcesywnie odsłaniana podczas eksploatacji. Ostateczne dane mogą więc różnić się od parametrów określonych na początku inwestycji. GeoMain wykonuje prace z zakresu geologii złożowej i geologii górniczej również na etapie kończenia działalności wydobywczej, w tym rozliczenie zasobów i przygotowanie odpowiednich dodatków do dokumentacji geologicznej złoża.
Rozliczenie zasobów po zakończeniu wydobycia
Jednym z najważniejszych obowiązków geologicznych związanych z zakończeniem lub zaniechaniem eksploatacji jest rozliczenie zasobów złoża. Celem jest jednoznaczne określenie, jak zmienił się stan zasobów od momentu wcześniejszego dokumentowania złoża do chwili zakończenia wydobycia.
Trzeba ustalić, jaka ilość kopaliny została rzeczywiście wydobyta, jakie powstały straty oraz jaka część zasobów pozostała w złożu. Analiza powinna również uwzględniać zmiany wynikające z dokładniejszego rozpoznania budowy geologicznej w czasie prowadzonej eksploatacji.
Prawo geologiczne i górnicze przewiduje, że w przypadku zaniechania lub zakończenia eksploatacji rozliczenie zasobów wykonuje się w formie dodatku do dokumentacji geologicznej złoża. Nie jest więc konieczne sporządzanie całej dokumentacji od początku – aktualizowany jest istniejący materiał i przedstawiany końcowy stan złoża.
Do przygotowania rozliczenia przydatne są między innymi:
- pierwotna dokumentacja geologiczna złoża i późniejsze dodatki,
- operaty ewidencyjne zasobów z kolejnych lat,
- dane dotyczące faktycznej wielkości wydobycia,
- obmiary wyrobiska górniczego,
- mapy przedstawiające przebieg eksploatacji,
- informacje o stratach i zasobach pozostawionych w złożu.
Jeżeli dokumentacja była prawidłowo prowadzona przez cały okres funkcjonowania żwirowni, końcowe rozliczenie można oprzeć na spójnej historii zmian zachodzących w złożu. W przeciwnym przypadku geolog górniczy może być zmuszony do odtworzenia części danych na podstawie dostępnych materiałów, pomiarów oraz aktualnego stanu wyrobiska.
Dodatek do dokumentacji geologicznej złoża
Końcowe rozliczenie zasobów znajduje odzwierciedlenie w dodatku do dokumentacji geologicznej. Jest to bardzo ważny etap, ponieważ pierwotna dokumentacja geologiczna złoża przedstawiała zasoby i warunki geologiczne przed rozpoczęciem lub na wcześniejszym etapie eksploatacji, natomiast po zakończeniu wydobycia sytuacja wygląda już zupełnie inaczej.
Geolog złożowy porównuje wcześniejsze dane z rzeczywistym przebiegiem eksploatacji. Analizuje między innymi granice wyrobiska, partie pozostawione niewydobyte oraz różnice pomiędzy wcześniej obliczonymi zasobami a stanem wynikającym z wykonanych prac.
Wieloletnia eksploatacja może również ujawnić informacje, których nie można było dokładnie określić podczas pierwotnego rozpoznania. Dotyczy to na przykład lokalnych zmian miąższości, występowania przewarstwień, zmiennej jakości kruszywa czy innego przebiegu granic warstwy złożowej.
Wszystkie takie informacje powinny zostać właściwie zinterpretowane. Geologia złożowa pozwala wyjaśnić, dlaczego końcowy stan zasobów różni się od wcześniejszych obliczeń i oddzielić naturalne skutki dokładniejszego rozpoznania od zmian wynikających bezpośrednio z prowadzonej eksploatacji.
Dodatek związany z zakończeniem eksploatacji przedkłada się właściwemu organowi administracji geologicznej. Termin jego złożenia może zostać określony w decyzji stwierdzającej wygaśnięcie albo cofnięcie koncesji, chyba że dokumentacja została przekazana wcześniej.
GeoMain przygotowuje dodatki do dokumentacji geologicznych oraz wykonuje rozliczenia zasobów, wykorzystując zarówno dane historyczne z okresu eksploatacji, jak i aktualne informacje o stanie wyrobiska.
Obmiar wyrobiska i kontrola pozostałych zasobów
Przy końcowym rozliczeniu bardzo duże znaczenie ma aktualny obmiar wyrobiska. Pozwala on określić rzeczywistą geometrię obszaru, na którym prowadzono wydobycie, oraz dokładniej wyznaczyć partie złoża pozostające poza zakresem dotychczasowej eksploatacji.
Dane geodezyjne są zestawiane z informacjami, które zawiera dokumentacja geologiczna złoża. Dzięki temu geolog górniczy może ocenić, które fragmenty zasobów zostały wydobyte, a które pozostały w górotworze.
Nie każda pozostawiona część złoża musi mieć jednak takie samo znaczenie gospodarcze. Niektóre zasoby mogą pozostawać niewydobyte ze względu na granice działalności, warunki techniczne, ochronę infrastruktury albo niewielką opłacalność ich dalszego pozyskiwania.
W przypadku złóż piasku i żwiru znaczenie może mieć również zawodnienie części wyrobiska. Po zakończeniu eksploatacji suchego poziomu część zasobów może nadal znajdować się poniżej lustra wody. Jeżeli przedsiębiorca kończy działalność, zasoby te trzeba odpowiednio ująć w końcowym rozliczeniu.
Dlatego odpowiednio wykonany obmiar nie jest tylko formalnym pomiarem powierzchni wyrobiska. W połączeniu z wiedzą, jaką posiada geolog górniczy i geolog złożowy, staje się podstawowym narzędziem służącym do określenia końcowego stanu zasobów.
Koncesja i zakończenie działalności żwirowni
Koncesja na wydobycie kopalin określa ramy prowadzonej działalności wydobywczej. Gdy przedsiębiorca nie zamierza już kontynuować eksploatacji, konieczne jest uporządkowanie spraw związanych zarówno z decyzją koncesyjną, jak i geologiczną dokumentacją złoża.
Zakończenie żwirowni powinno być zatem planowane jako proces, a nie pojedyncza czynność wykonywana w dniu wydobycia ostatniej partii kruszywa. Warto odpowiednio wcześniej sprawdzić aktualny stan dokumentacji, zweryfikować kompletność operatów ewidencyjnych oraz ocenić, czy potrzebne są dodatkowe pomiary lub prace terenowe.
Ma to znaczenie także wtedy, gdy przedsiębiorca nie wybiera całego złoża. Część złoża piasku i żwiru może pozostać niewydobyta, a końcowa dokumentacja powinna jednoznacznie określać jej stan.
Jeżeli wydobycie było prowadzone przez wiele lat, wcześniejsze dokumentowanie złóż mogło być kilkukrotnie aktualizowane. W takim przypadku końcowe rozliczenie powinno uwzględniać całą historię zmian: pierwotną dokumentację, dodatki, ewidencję zasobów oraz późniejsze wyniki uzyskane podczas eksploatacji.
Warto również oddzielić obowiązki geologiczne od innych działań związanych z likwidacją zakładu górniczego i zagospodarowaniem terenu poeksploatacyjnego. Zakończenie wydobycia może wiązać się z szerszym zakresem działań technicznych, środowiskowych i administracyjnych, natomiast zadaniem geologa jest przede wszystkim prawidłowe rozliczenie i udokumentowanie stanu złoża.
Zakończenie eksploatacji z GeoMain
GeoMain wspiera przedsiębiorców nie tylko podczas założenia żwirowni, rozpoznawania złoża czy przygotowania dokumentacji potrzebnej przed uzyskaniem koncesji na wydobycie kopalin. Firma realizuje również prace geologiczne potrzebne pod koniec działalności kopalni odkrywkowej.
Zakres obsługi może obejmować analizę istniejącej dokumentacji geologicznej złoża, weryfikację danych dotyczących wydobycia, analizę operatów ewidencyjnych, wykorzystanie wyników obmiaru wyrobiska oraz przygotowanie dodatku rozliczającego zasoby po zakończeniu eksploatacji.
Jeżeli GeoMain wcześniej prowadził dokumentowanie złoża lub obsługę geologiczną przedsiębiorstwa, cały proces może być znacznie łatwiejszy. Zachowana historia badań i zmian zasobów pozwala dokładniej odtworzyć przebieg eksploatacji i wyjaśnić różnice pomiędzy pierwotnymi obliczeniami a końcowym stanem wyrobiska.
Geolog złożowy może również ocenić, czy pozostające zasoby mają jeszcze znaczenie gospodarcze oraz czy dokumentacja wymaga dodatkowych informacji. Geolog górniczy wykorzystuje natomiast dane dotyczące rzeczywistego wydobycia i zmian zachodzących podczas działalności kopalni.
Prawidłowe zakończenie eksploatacji żwirowni zamyka więc cały cykl pracy ze złożem – od pierwszych odwiertów i rozpoznania, przez dokumentowanie złoża, uzyskanie koncesji i wieloletnie wydobycie, aż po końcowe rozliczenie zasobów. Dobrze prowadzona geologia złożowa i geologia górnicza pozwalają przeprowadzić ten proces w sposób uporządkowany oraz pozostawić aktualną dokumentację przedstawiającą rzeczywisty końcowy stan złoża.